Analiza SPACE to metoda, która łączy czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, tworząc czterowymiarowy model oceny strategicznej. Jej głównym celem jest określenie, jaką strategię powinna przyjąć firma w zależności od swojej sytuacji: ofensywną, defensywną, zachowawczą czy konkurencyjną.
W odróżnieniu od wielu innych narzędzi, SPACE nie ogranicza się do opisowego podejścia – jej siłą jest graficzna reprezentacja pozycji firmy na układzie współrzędnych, co ułatwia wizualne zrozumienie sytuacji i kierunków działania.
Spis treści
Cztery filary analizy SPACE
Model SPACE opiera się na czterech wymiarach, które reprezentują najważniejsze obszary wpływające na strategię firmy:
1. Przewaga konkurencyjna (CA – Competitive Advantage)
Co się bada:
- pozycja rynkowa względem konkurencji,
- poziom innowacyjności,
- lojalność klientów,
- dostęp do kanałów sprzedaży,
- efektywność operacyjna.
Dlaczego to ważne:
Przedsiębiorstwo, które posiada przewagę konkurencyjną, może działać ofensywnie – inwestować, skalować i przejmować rynek. Brak takiej przewagi oznacza konieczność restrukturyzacji lub redefinicji oferty.
Przykład:
Startup technologiczny z unikalnym algorytmem AI i niskimi kosztami operacyjnymi może wyznaczać trendy w branży – to przykład silnej przewagi konkurencyjnej.
2. Siła finansowa (FS – Financial Strength)
Co się bada:
- płynność finansowa,
- poziom zadłużenia,
- rentowność,
- dostęp do finansowania,
- zdolność do inwestycji i absorpcji strat.
Dlaczego to ważne:
Nawet najlepszy pomysł nie przetrwa bez odpowiedniego zaplecza finansowego. Silna kondycja finansowa pozwala firmie działać agresywnie i elastycznie reagować na zmiany.
Przykład:
Firma z dużą nadwyżką gotówki i niskim zadłużeniem może łatwo rozszerzyć działalność lub wejść na nowe rynki.
3. Stabilność otoczenia (ES – Environmental Stability)
Co się bada:
- tempo zmian w przepisach,
- wahania popytu,
- zmienność kursów walut,
- czynniki makroekonomiczne i polityczne,
- tempo zmian technologicznych.
Dlaczego to ważne:
Im bardziej niestabilne otoczenie, tym większe ryzyko dla każdej decyzji strategicznej. Firmy działające w dynamicznym środowisku muszą stale dostosowywać się do zmian.
Przykład:
Branża fintech, podlegająca ciągłym regulacjom i zmianom technologicznym, operuje w bardzo niestabilnym otoczeniu.
4. Atrakcyjność branży (IS – Industry Strength)
Co się bada:
- potencjał wzrostu rynku,
- poziom konkurencji,
- bariery wejścia i wyjścia,
- rentowność sektora,
- trendy rozwojowe.
Dlaczego to ważne:
Działanie w atrakcyjnej branży daje firmie większe możliwości wzrostu, nawet jeśli jej aktualna pozycja nie jest silna.
Przykład:
Sektor energii odnawialnej, ze względu na globalne trendy i wsparcie regulacyjne, uznawany jest za wysoce atrakcyjny.
Wynik analizy SPACE – cztery strategie
Po dokonaniu oceny każdego z wymiarów firma nanosi wartości na wykres współrzędnych, tworząc tzw. wektor strategiczny, który wskazuje jeden z czterech możliwych kierunków działania:
| Strategia | Kiedy ją stosować? | Cele i główne działania | Przykład zastosowania |
|---|---|---|---|
| Agresywna | Silna pozycja finansowa (FS), atrakcyjna branża (IS), stabilne otoczenie (ES), przewaga konkurencyjna (CA) | – Szybki rozwój – Inwestycje – Dywersyfikacja – Przejęcia i ekspansja | Firma technologiczna inwestująca w nowe rynki i przejmująca start-upy |
| Konserwatywna | Silne finanse (FS), ale ograniczona konkurencyjność (CA) lub umiarkowana atrakcyjność sektora (IS) | – Utrzymanie pozycji – Ulepszanie produktów – Stopniowy rozwój – Optymalizacja procesów | Stabilna firma produkcyjna rozwijająca ofertę bez ryzykownych inwestycji |
| Defensywna | Niska przewaga konkurencyjna (CA), niestabilne otoczenie (ES), słaba sytuacja finansowa (FS) | – Ograniczanie kosztów – Minimalizacja ryzyka – Redukcja skali działalności – Restrukturyzacja | Firma zmagająca się z kryzysem gospodarczym i spadającym popytem |
| Konkurencyjna | Dobra przewaga konkurencyjna (CA), ale słaba sytuacja finansowa (FS) i/lub niestabilne otoczenie (ES) | – Zwiększenie efektywności – Partnerstwa strategiczne – Pozyskiwanie inwestorów – Współpraca z konkurencją (koopetycja) | Start-up z innowacyjnym produktem, szukający inwestora i partnera biznesowego |
Dlaczego warto stosować analizę SPACE?
- Umożliwia szybkie zrozumienie pozycji strategicznej
- Łączy analizę wewnętrzną i zewnętrzną
- Ułatwia wybór kierunku działania
- Ma zastosowanie w różnych branżach i wielkościach firm
- Może być uzupełnieniem analizy SWOT lub TOWS
